Zasada partnerstwa nie tylko przy funduszach UE?
Autorka: Łucja Kucmin-Węglarczyk
Zasada partnerstwa to realna próba odpowiedzi na wieloletnie postulaty i oczekiwania społeczeństwa obywatelskiego wobec administracji publicznej – postulaty dotyczące podzielenia się władzą, współdecydowania i współodpowiedzialności za polityki publiczne. Zasada partnerstwa – realne współdecydowanie, a nie fasadowe konsultacje!
Czym jest zasada partnerstwa?
Zgodnie z unijnymi regulacjami (rozporządzenie z 2014 r.) państwa członkowskie są zobowiązane do budowania wielosektorowych partnerstw na potrzeby realizacji funduszy Unii Europejskiej. Partnerstwa te funkcjonują na wszystkich kluczowych etapach cyklu polityki publicznej:
- programowania,
- wdrażania,
- monitorowania,
- ewaluacji programów,
czyli w praktyce – w całym procesie realizacji polityki spójności.
W dużym uproszczeniu zasada partnerstwa oznacza współzarządzanie i współodpowiedzialność różnych podmiotów życia publicznego – administracji, samorządów, organizacji pozarządowych, partnerów społecznych, środowiska nauki czy biznesu – od momentu tworzenia programów aż po ich rozliczenie.
Czy zasadę partnerstwa można stosować poza funduszami europejskimi?
Zdecydowanie tak – i w części obszarów już się to dzieje. Coraz częściej mieszkańcy i mieszkanki oraz przedstawiciele i przedstawicielki organizacji pozarządowych są włączani nie tylko w procesy decyzyjne (najczęściej w formie konsultacji społecznych), ale także – co kluczowe – na etapie tworzenia założeń do dokumentów planistycznych, strategii czy projektów.
Wciąż jednak nie jest to standard. Często pojawia się argument, że szersze włączanie podmiotów spoza administracji „spowalnia proces decyzyjny”. W praktyce bywa odwrotnie – brak realnego partnerstwa prowadzi do konfliktów, protestów i konieczności kosztownych korekt na etapie wdrażania.
Dlaczego zasada partnerstwa jest tak ważna?
Ponieważ umożliwia wspólne wypracowanie rozwiązań z wielu perspektyw – uwzględniających różne potrzeby, interesy i doświadczenia. To właśnie ta różnorodność zwiększa szanse na rozwiązania:
- społecznie akceptowalne,
- lepiej dopasowane do realnych problemów,
- trwalsze i skuteczniejsze w długiej perspektywie.
Zasada partnerstwa jest więc przepisem na sprawniejsze wdrażanie nawet trudnych reform i ograniczenie napięć społecznych.
Jakie narzędzia daje polski system prawny?
Polskie prawo już dziś umożliwia budowanie międzysektorowej współpracy poprzez m.in.:
- rady działalności pożytku publicznego (gminne, powiatowe, wojewódzkie),
- komisje dialogu obywatelskiego,
- rady seniorów, rady młodzieżowe.
Ciała te dają decydentom i decydentkom realny wgląd w sytuację, potrzeby i oczekiwania konkretnych grup – organizacji pozarządowych, osób starszych, młodych ludzi – i pozwalają uwzględniać te perspektywy w procesach planowania i podejmowania decyzji.
W systemie funduszy unijnych szczególną rolę odgrywają Komitety Monitorujące – wielosektorowe ciała, które:
- współtworzą kryteria wyboru projektów,
- monitorują wdrażanie programów,
- uczestniczą w procesach ewaluacyjnych.
W perspektywie finansowej 2021–2027 zwiększono w nich reprezentację sektora NGO, co przełożyło się na bardziej zróżnicowany, refleksyjny i jakościowy dialog – zarówno na poziomie krajowym, jak i regionalnym.
Co daje zasada partnerstwa?
- świadomych i zaangażowanych obywateli i obywatelki, którzy rozumieją mechanizmy oraz koszty zarządzania państwem,
- decyzje o lepszym oddziaływaniu społecznym i gospodarczym,
- planowanie strategiczne uwzględniające różnorodne potrzeby i interesy,
- mniej błędów systemowych i więcej trwałych sukcesów.
Sfinansowano ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Programu MOC MAŁYCH SPOŁECZNOŚCI.
